# TÀI LIỆU HỌC TẬP SINH HỌC 12 - HK1 (TRƯỜNG THPT MARIE CURIE) ## ĐÁP ÁN & LỜI GIẢI CHI TIẾT: BÀI 3, BÀI 4 & BÀI 7 --- ## II. Phần I: Câu Trắc Nghiệm Nhiều Phương Án Lựa Chọn 1. **C** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1). Cấu trúc của operon lac bao gồm những thành phần nào?** - ~~A. Gene điều hòa ($lacI$), vùng $P$, vùng $O$.~~ - ~~B. Gene điều hòa ($lacI$), gene cấu trúc ($lacZ, lacY, lacA$), vùng $O$.~~ - **C. Vùng $P$, vùng $O$, gene cấu trúc ($lacZ, lacY, lacA$).** - ~~D. Gene điều hòa ($lacI$), gene cấu trúc ($lacZ, lacY, lacA$), vùng $P$.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Theo mô hình của Jacob và Monod, một **operon Lac** ở vi khuẩn *E. coli* chỉ bao gồm hai phần chính nằm liền kề nhau trên phân tử DNA: 1. **Vùng điều hòa:** gồm vùng khởi động **Promoter ($P$)** và vùng vận hành **Operator ($O$)**. 2. **Nhóm gene cấu trúc:** gồm 3 gene **$lacZ$, $lacY$, $lacA$**. * **Lưu ý cạm bẫy:** Gene điều hòa **$lacI$** nằm trước operon, có vai trò kiểm soát hoạt động của operon nhưng **không thuộc cấu trúc của operon Lac**. * Chọn đáp án chính xác là C. ::: Thu gọn 2. **D** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2). Đối với biểu hiện gene của operon lac ở vi khuẩn *E. coli*, allolactose có vai trò?** - ~~A. Hoạt hóa RNA - polymerase.~~ - ~~B. Ức chế gene điều hòa ($lacI$).~~ - ~~C. Hoạt hóa vùng $P$.~~ - **D. Vô hiệu hóa protein ức chế.** ### 💡 Giải thích chi tiết * Khi môi trường có đường lactose, một lượng nhỏ lactose chuyển thành đồng phân **allolactose** đóng vai trò là **chất cảm ứng**. * **Allolactose** liên kết đặc hiệu với **protein ức chế** (do gene $lacI$ tổng hợp), làm biến đổi cấu hình không gian của protein ức chế khiến nó bị bất hoạt (**vô hiệu hóa**) và không thể gắn vào vùng vận hành $O$. * Chọn đáp án chính xác là D. ::: Thu gọn 3. **C** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 3). Chức năng của gene điều hòa ($lacI$) là?** - ~~A. Kích thích hoạt động điều khiển tổng hợp protein của gene cấu trúc.~~ - ~~B. Tạo tín hiệu để báo hiệu kết thúc quá trình điều khiển tổng hợp protein của gene cấu trúc.~~ - **C. Kiểm soát biểu hiện của gene cấu trúc thông qua các sản phẩm do chính gene điều hoà tạo ra.** - ~~D. Luôn luôn ức chế quá trình điều khiển tổng hợp protein của các gene cấu trúc.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Gene điều hòa **$lacI$** mang thông tin mã hóa cho **protein ức chế**. * Thông qua sản phẩm là protein ức chế này, gene điều hòa $lacI$ kiểm soát việc đóng hoặc mở quá trình phiên mã (sự biểu hiện) của cụm gene cấu trúc ($lacZ, lacY, lacA$) tùy thuộc vào sự có mặt hay vắng mặt của đường lactose. * Phương án D sai vì khi môi trường có lactose, protein ức chế bị bất hoạt nên không ức chế các gene cấu trúc. * Chọn đáp án chính xác là C. ::: Thu gọn 4. **D** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 4). Sản phẩm hình thành trong quá trình phiên mã theo mô hình của operon lac ở *E. coli* là:** - ~~A. 1 loại protein tương ứng của 3 gene $Z, Y, A$ hình thành 1 loại enzyme phân hủy lactose.~~ - ~~B. 3 loại protein tương ứng của 3 gene $Z, Y, A$ hình thành 3 loại enzyme phân hủy lactose.~~ - ~~C. 3 phân tử mRNA tương ứng với 3 gene $Z, Y, A$.~~ - **D. 1 chuỗi polynucleotide mang thông tin của 3 phân tử mRNA tương ứng với 3 gene $Z, Y, A$.** ### 💡 Giải thích chi tiết * Ở sinh vật nhân sơ (*E. coli*), các gene cấu trúc **$lacZ, lacY, lacA$** nằm trong cùng một operon và sử dụng chung một vùng khởi động ($P$). * Do đó, khi phiên mã, enzyme **RNA polymerase** trượt dọc cả 3 gene và tổng hợp ra **1 phân tử mRNA chung duy nhất** (1 chuỗi polynucleotide mang thông tin mã hóa của cả 3 gene $lacZ, lacY, lacA$). * Chọn đáp án chính xác là D. ::: Thu gọn 5. **B** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 5). Sản phẩm hình thành cuối cùng theo mô hình của operon Lac ở *E. coli* là:** - ~~A. 1 loại protein tương ứng của 3 gene $Z, Y, A$ hình thành 1 loại enzyme phân hủy lactose.~~ - **B. 3 loại protein tương ứng của 3 gene $Z, Y, A$ hình thành 3 loại enzyme phân hủy lactose.** - ~~C. 1 phân tử mRNA mang thông tin tương ứng của 3 gene $Z, Y, A$.~~ - ~~D. 3 phân tử mRNA tương ứng với 3 gene $Z, Y, A$.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Sản phẩm của quá trình phiên mã là 1 phân tử mRNA chung, nhưng trên phân tử mRNA này có 3 bộ ba mở đầu và 3 bộ ba kết thúc riêng biệt tương ứng với 3 đoạn mã hóa $lacZ, lacY, lacA$. * Khi dịch mã, ribosome sẽ tổng hợp nên **3 loại chuỗi polypeptide (protein)** hình thành **3 loại enzyme** khác nhau ($\beta\text{-galactosidase}$, $\text{permease}$, $\text{transacetylase}$) tham gia phân giải đường lactose. * Chọn đáp án chính xác là B. ::: Thu gọn 6. **A** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 6). Khi nào cấu trúc số 4 trong operon lac ở vi khuẩn *E. coli* không hoạt động?** *(Chú thích sơ đồ trên đề: `1` = Gene điều hòa $lacI$; `2` = Vùng khởi động $P$; `3` = Vùng vận hành $O$; `4` = Nhóm gene cấu trúc $lacZ, lacY, lacA$)* - **A. Khi trong tế bào không có lactose.** - ~~B. Khi môi trường có hoặc không có lactose.~~ - ~~C. Khi môi trường có nhiều lactose.~~ - ~~D. Khi trong tế bào có lactose.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Trên sơ đồ cấu trúc hệ thống điều hòa operon Lac: * Số `1`: Gene điều hòa ($lacI$) * Số `2`: Vùng khởi động ($P$) * Số `3`: Vùng vận hành ($O$) * Số `4`: Cụm gene cấu trúc ($lacZ, lacY, lacA$) * Cấu trúc số `4` (các gene cấu trúc) **không hoạt động** (không phiên mã) khi **trong tế bào không có lactose**, vì lúc này protein ức chế ở trạng thái hoạt động sẽ gắn chặt vào vùng vận hành $O$ (số `3`), cản trở enzyme RNA polymerase trượt qua để phiên mã. * Chọn đáp án chính xác là A. ::: Thu gọn 7. **A** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 7). Thực chất của quá trình điều hoà biểu hiện gene là điều hoà?** - **A. Lượng sản phẩm của gene được tạo ra.** - ~~B. Lượng protein ức chế được tạo ra từ gene điều hoà.~~ - ~~C. Sự biểu hiện của vùng $P$ và vùng $O$.~~ - ~~D. Quá trình dịch mã tổng hợp nên protein.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * **Điều hòa biểu hiện gene** là sự kiểm soát quá trình tạo ra sản phẩm của gene (phân tử RNA hoặc chuỗi polypeptide/protein) sao cho **lượng sản phẩm của gene được tạo ra** đúng thời điểm và phù hợp với nhu cầu của tế bào. * Chọn đáp án chính xác là A. ::: Thu gọn 8. **B** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 8). Khi môi trường có lactose là nguồn carbon duy nhất, hoạt động nào sau đây liên quan đến operon lac không xảy ra?** - ~~A. RNA polymerase liên kết với promoter và quá trình phiên mã xảy ra.~~ - **B. Protein ức chế liên kết với operator.** - ~~C. Allolactose liên kết và làm thay đổi cấu hình protein ức chế.~~ - ~~D. Gene điều hòa mã hóa protein ức chế biểu hiện.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Khi môi trường có đường lactose: * Gene điều hòa ($lacI$) vẫn phiên mã và dịch mã tạo ra **protein ức chế** (ý D xảy ra). * **Allolactose** liên kết với protein ức chế và làm biến đổi cấu hình không gian của nó (ý C xảy ra). * Do bị biến đổi cấu hình, **protein ức chế không thể liên kết với vùng vận hành operator ($O$)** (ý B không xảy ra). * Vùng $O$ tự do nên **RNA polymerase** liên kết với promoter ($P$) và tiến hành phiên mã (ý A xảy ra). * Chọn đáp án chính xác là B. ::: Thu gọn 9. **A** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 9). Nhận định nào sau đây về ý nghĩa, vai trò của sự điều hòa biểu hiện gene là không đúng?** - **A. Nhờ sự điều hòa biểu hiện gene, các gene trong tế bào luôn biểu hiện ở các điều kiện môi trường khác nhau.** - ~~B. Điều hòa biểu hiện gene ở sinh vật nhân thực dẫn tới sự tạo thành các sản phẩm gene có tính đặc thù mô.~~ - ~~C. Nhờ sự điều hòa biểu hiện gene, tế bào có thể tiết kiệm năng lượng.~~ - ~~D. Điều hòa biểu hiện gene dẫn tới sự biểu hiện gene cần cho tế bào và cơ thể chống chịu điều kiện bất lợi.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Nhờ có sự điều hòa biểu hiện gene, tế bào **chỉ tổng hợp sản phẩm của gene khi cần thiết** và với hàm lượng phù hợp, giúp tiết kiệm vật chất và năng lượng. * Do đó, nhận định nói rằng *"các gene trong tế bào luôn biểu hiện ở các điều kiện môi trường khác nhau"* là **sai**. * Chọn đáp án chính xác là A. ::: Thu gọn 10. **D** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 10). Trường hợp nào sau đây không phải là ứng dụng thực tế của điều hòa biểu hiện gene?** - ~~A. Kiểm soát mật độ tế bào vi khuẩn.~~ - ~~B. Thay đổi hoạt tính enzyme.~~ - ~~C. Tăng hiệu quả sản xuất protein tái tổ hợp.~~ - **D. Giúp sinh vật tối ưu hoạt động sống và thích ứng với môi trường thay đổi.** ### 💡 Giải thích chi tiết * Phương án **D** (*"Giúp sinh vật tối ưu hoạt động sống và thích ứng với môi trường thay đổi"*) là **vai trò / ý nghĩa sinh học tự nhiên** của sự điều hòa biểu hiện gene đối với bản thân đời sống sinh vật, không phải là ứng dụng công nghệ do con người thực hiện. * Chọn đáp án chính xác là D. ::: Thu gọn --- ## III. Phần II: Câu Trắc Nghiệm Đúng Sai 1. **a) Đúng | b) Đúng | c) Đúng | d) Đúng** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1.** Hình sau đây mô tả cấu trúc và hoạt động của Operon lac ở vi khuẩn *E. coli* trong môi trường nuôi cấy. *(Sơ đồ: Gene $LacI \xrightarrow{\text{Phiên mã}} \text{mRNA} \xrightarrow{\text{Dịch mã}} X$; phân tử $Y$ gắn vào $X$ làm thay đổi cấu hình $X$; cụm gene $LacZ, LacY, LacA \xrightarrow{\text{Phiên mã}} \text{mRNA} \xrightarrow{\text{Dịch mã}} E_1, E_2, E_3$)*. Mỗi phát biểu sau đây đúng hay sai? - **a)** Vi khuẩn được nuôi cấy trong môi trường có đường lactose. - **b)** $X$ là protein ức chế, $Y$ là allolactose. - **c)** $E_1, E_2, E_3$ lần lượt là enzyme $\beta\text{-galactosidase}$, enzyme $\text{permease}$, enzyme $\text{transacetylase}$. - **d)** Operon lac của vi khuẩn *E. coli* đang ở trạng thái hoạt động. ### 💡 Giải thích chi tiết * **a) Đúng:** Trên sơ đồ có sự xuất hiện của phân tử chất cảm ứng $Y$ (allolactose) gắn vào protein ức chế $X$ và cụm gene cấu trúc đang được phiên mã, dịch mã. Điều này chứng tỏ môi trường nuôi cấy **có đường lactose**. * **b) Đúng:** $X$ là sản phẩm dịch mã từ mRNA của gene điều hòa $LacI$ nên **$X$ là protein ức chế**; $Y$ liên kết với $X$ làm bất hoạt $X$ nên **$Y$ là allolactose**. * **c) Đúng:** Ba gene cấu trúc $LacZ, LacY, LacA$ lần lượt mã hóa cho 3 loại enzyme tương ứng là $E_1$ ($\beta\text{-galactosidase}$), $E_2$ ($\text{permease}$) và $E_3$ ($\text{transacetylase}$). * **d) Đúng:** Vùng vận hành $O$ không bị gắn bởi protein ức chế, các gene cấu trúc đang thực hiện phiên mã và dịch mã tạo sản phẩm nên operon Lac đang ở **trạng thái hoạt động**. * Kết luận: **a) Đúng; b) Đúng; c) Đúng; d) Đúng**. ::: Thu gọn 2. **a) Sai | b) Đúng | c) Sai | d) Đúng** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2.** Khi nghiên cứu về hoạt động của operon lac ở ba chủng vi khuẩn *E. coli*, người ta thu được bảng kết quả ngắn gọn như sau: | Điều kiện nuôi cấy | Chủng 1 (Có lactose) | Chủng 1 (Không lactose) | Chủng 2 (Có lactose) | Chủng 2 (Không lactose) | Chủng 3 (Có lactose) | Chủng 3 (Không lactose) | | :--- | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | | **Protein ức chế** | $+$ | $+$ | $+$ | $+$ | $-$ | $-$ | | **mRNA của các gene cấu trúc lac ($Z, Y, A$)** | $+$ | $-$ | $+$ | $+$ | $+$ | $+$ | *(Chú thích: $+$ là sản phẩm được tạo ra; $-$ là sản phẩm không được tạo ra hoặc tạo ra không đáng kể)* Mỗi nhận định rút ra từ bảng kết quả sau đây là đúng hay sai? - **a)** Không có chủng nào có operon lac hoạt động một cách bình thường. - **b)** Có thể vùng $P$ của $lacI$ ở chủng 3 đã bị mất hoạt tính. - **c)** Chủng 2 có thể đã bị đột biến trong các gene $lac (Z, Y, A)$ khiến chúng tăng phiên mã. - **d)** Có 2 chủng bị lãng phí vật chất và năng lượng bởi phiên mã không kiểm soát. ### 💡 Giải thích chi tiết * **a) Sai:** Quan sát **Chủng 1**, protein ức chế luôn được tạo ra ($+$), và mRNA của các gene cấu trúc chỉ được tổng hợp khi có lactose ($+$), không được tổng hợp khi không có lactose ($-$). Đây là chủng có operon Lac **hoạt động hoàn toàn bình thường**. * **b) Đúng:** Ở **Chủng 3**, protein ức chế không được tạo ra ($-$) trong cả hai điều kiện môi trường. Nguyên nhân có thể do vùng khởi động $P$ của gene điều hòa $lacI$ bị đột biến mất hoạt tính nên enzyme RNA polymerase không thể bám vào để phiên mã gene $lacI$. * **c) Sai:** Các gene cấu trúc $lacZ, lacY, lacA$ không tự điều khiển việc khởi đầu phiên mã. **Chủng 2** vẫn tạo ra protein ức chế ($+$) nhưng lại phiên mã liên tục ngay cả khi không có lactose là do **đột biến ở vùng vận hành $O$** (làm vùng $O$ không gắn được với protein ức chế) hoặc đột biến ở gene $lacI$ làm protein ức chế mất vùng liên kết với $O$. * **d) Đúng:** **Chủng 2** và **Chủng 3** đều tổng hợp mRNA của các gene cấu trúc ($+$) ngay cả khi môi trường không có đường lactose, dẫn đến lãng phí vật chất và năng lượng của tế bào. * Kết luận: **a) Sai; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng**. ::: Thu gọn --- ## IV. Phần III: Câu Trắc Nghiệm Trả Lời Ngắn 1. **3** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1.** Hình bên mô tả cơ chế điều hòa biểu hiện gene ở vi khuẩn *E. coli* khi không có đường lactose. Cấu trúc số 5 (protein ức chế) bám vào cấu trúc số mấy ngăn cản quá trình phiên mã của nhóm gene cấu trúc? *(Chú thích trên hình: `1` = Gene điều hòa $lacI$; `2` = Vùng khởi động $P$; `3` = Vùng vận hành $O$; `4` = Nhóm gene cấu trúc $lacZ, lacY, lacA$; `5` = Protein ức chế)*. ### 💡 Giải thích chi tiết * Khi môi trường không có đường lactose, **protein ức chế** (cấu trúc số `5`) ở trạng thái hoạt động sẽ liên kết đặc hiệu vào **vùng vận hành Operator ($O$)** tương ứng với vị trí số **`3`** trên hình vẽ, qua đó ngăn cản quá trình phiên mã của nhóm gene cấu trúc. * Đáp án điền: **3**. ::: Thu gọn 2. **3** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2.** Ở vi khuẩn *E. coli*, trong quá trình điều hòa hoạt động của operon lac, gene $Z$ phiên mã 3 lần thì gene $A$ phiên mã bao nhiêu lần? ### 💡 Giải thích chi tiết * Các gene cấu trúc **$lacZ, lacY, lacA$** nằm trong cùng một operon Lac, có chung một vùng khởi động ($P$) và được phiên mã đồng thời tạo ra một phân tử mRNA chung. * Vì vậy, số lần phiên mã của các gene $lacZ, lacY, lacA$ luôn bằng nhau: $$\text{Số lần phiên mã của gene } A = \text{Số lần phiên mã của gene } Z = 3\text{ lần}$$ * Đáp án điền: **3**. ::: Thu gọn 3. **2** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 3.** Hình số mấy mô tả đúng operon lac của vi khuẩn *E. coli*? - **Hình 1:** `lacI` | `P` | `O` | `lacZ` `lacY` `lacA` - **Hình 2:** `P` | `O` | `lacZ` `lacY` `lacA` - **Hình 3:** `lacI` | `O` | `P` | `lacZ` `lacY` `lacA` - **Hình 4:** `O` | `P` | `lacZ` `lacY` `lacA` ### 💡 Giải thích chi tiết * Cấu trúc của một **operon Lac** chỉ bao gồm theo đúng thứ tự: **Vùng khởi động ($P$) $\to$ Vùng vận hành ($O$) $\to$ Nhóm gene cấu trúc ($lacZ, lacY, lacA$)** và **không** bao gồm gene điều hòa $lacI$. * Do đó, **Hình 2** mô tả chính xác cấu trúc của operon Lac. * Đáp án điền: **2**. ::: Thu gọn --- ## V. Phần IV: Tự Luận 1. **Xem lời giải** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1. Ở Operon Lac, vì sao khi môi trường có Lactose thì các gene cấu trúc hoạt động tạo ra sản phẩm?** ### 💡 Lời giải chi tiết Khi môi trường có đường lactose, các gene cấu trúc hoạt động tạo ra sản phẩm vì: 1. Khi lactose đi vào tế bào, một lượng nhỏ lactose được chuyển hóa thành đồng phân **allolactose** (đóng vai trò là chất cảm ứng). 2. **Allolactose** liên kết đặc hiệu với **protein ức chế** (do gene điều hòa $lacI$ tổng hợp), làm thay đổi cấu hình không gian của protein ức chế. 3. Protein ức chế bị bất hoạt nên **không thể bám vào vùng vận hành ($O$)**. 4. Khi vùng $O$ được giải phóng, enzyme **RNA polymerase** liên kết với vùng khởi động ($P$) có thể trượt qua vùng $O$ để tiến hành **phiên mã** nhóm gene cấu trúc ($lacZ, lacY, lacA$) tạo ra phân tử mRNA. 5. Phân tử mRNA tiếp tục được **dịch mã** tạo ra các enzyme ($\beta\text{-galactosidase}$, $\text{permease}$, $\text{transacetylase}$) giúp vi khuẩn phân giải và sử dụng đường lactose. ::: Thu gọn 2. **Xem lời giải** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2. Trong cơ chế điều hoà hoạt động của Operon Lac, vai trò của gene điều hoà $lacI$ là gì?** ### 💡 Lời giải chi tiết Vai trò của gene điều hòa **$lacI$** trong cơ chế điều hòa hoạt động của Operon Lac: * Gene điều hòa $lacI$ mang thông tin di truyền mã hóa và tổng hợp ra **protein ức chế** (quá trình tổng hợp này diễn ra thường xuyên, kể cả khi môi trường có hay không có đường lactose). * **Protein ức chế** có khả năng nhận biết và liên kết đặc hiệu với **vùng vận hành ($O$)** khi môi trường không có lactose để ngăn cản phiên mã, hoặc liên kết với chất cảm ứng **allolactose** khi môi trường có lactose để giải phóng vùng $O$. * Nhờ sản phẩm protein ức chế này, gene điều hòa $lacI$ đóng vai trò **kiểm soát sự đóng/mở (biểu hiện)** của các gene cấu trúc trong Operon Lac. ::: Thu gọn --- # CHỦ ĐỀ 2: ĐỘT BIẾN GENE (TRANG 16 - 17) ## II. Phần I: Câu Trắc Nghiệm Nhiều Phương Án Lựa Chọn 1. **B** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1). Kết quả nào sau đây không phải của đột biến thay thế 1 cặp nucleotide?** - ~~A. Đột biến vô nghĩa.~~ - **B. Đột biến dịch khung.** - ~~C. Đột biến đồng nghĩa.~~ - ~~D. Đột biến nhầm nghĩa.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Đột biến **thay thế 1 cặp nucleotide** chỉ làm thay đổi duy nhất 1 bộ ba tại vị trí xảy ra đột biến, dẫn đến 3 khả năng: * **Đột biến đồng nghĩa (câm):** Bộ ba mới quy định cùng loại amino acid như bộ ba ban đầu. * **Đột biến nhầm nghĩa (sai nghĩa):** Bộ ba mới quy định một amino acid khác. * **Đột biến vô nghĩa:** Bộ ba mới trở thành bộ ba kết thúc ($\text{UAA}, \text{UAG}, \text{UGA}$). * **Đột biến dịch khung** chỉ xảy ra khi **mất hoặc thêm** cặp nucleotide (số cặp không chia hết cho 3). * Chọn đáp án chính xác là B. ::: Thu gọn 2. **B** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2). Một đột biến xảy ra đã làm mất 2 cặp nucleotide của gene thì số liên kết hiđrô của gene đột biến ít hơn số liên kết hiđrô của gene bình thường là:** - ~~A. 3 hoặc 5 hoặc 6~~ - **B. 4 hoặc 5 hoặc 6** - ~~C. 3 hoặc 4 hoặc 6~~ - ~~D. 3 hoặc 4 hoặc 5~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Biết rằng mỗi cặp $A - T$ có $2$ liên kết hydrogen, mỗi cặp $G - C$ có $3$ liên kết hydrogen. Khi mất 2 cặp nucleotide sẽ có 3 trường hợp xảy ra: 1. **Trường hợp 1 (Mất 2 cặp $A - T$):** Số liên kết hydrogen giảm $2 \times 2 = 4$. 2. **Trường hợp 2 (Mất 1 cặp $A - T$ và 1 cặp $G - C$):** Số liên kết hydrogen giảm $2 + 3 = 5$. 3. **Trường hợp 3 (Mất 2 cặp $G - C$):** Số liên kết hydrogen giảm $2 \times 3 = 6$. * Vậy số liên kết hydrogen giảm đi là **4 hoặc 5 hoặc 6**. * Chọn đáp án chính xác là B. ::: Thu gọn 3. **B** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 3). Dạng đột biến gene có thể không ảnh hưởng đến chuỗi polypeptide được tổng hợp là:** - ~~A. Xuất hiện mã kết thúc.~~ - **B. Thay 1 cặp nucleotide.** - ~~C. Thêm 1 cặp nucleotide.~~ - ~~D. Mất 1 cặp nucleotide.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Do mã di truyền có **tính thoái hóa** (nhiều bộ ba khác nhau cùng mã hóa cho một amino acid), đột biến **thay thế 1 cặp nucleotide** có thể biến đổi bộ ba này thành bộ ba khác nhưng vẫn quy định cùng một amino acid (đột biến đồng nghĩa), do đó không làm thay đổi cấu trúc chuỗi polypeptide. * Chọn đáp án chính xác là B. ::: Thu gọn 4. **D** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 4). Cá thể mang đột biến đã biểu hiện thành kiểu hình được gọi là:** - ~~A. Đột biến~~ - ~~B. Thường biến~~ - ~~C. Biến dị tổ hợp~~ - **D. Thể đột biến** ### 💡 Giải thích chi tiết * Theo khái niệm Sinh học, những cá thể mang gene đột biến **đã biểu hiện ra kiểu hình** của cơ thể được gọi là **thể đột biến**. * Chọn đáp án chính xác là D. ::: Thu gọn 5. **D** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 5). Đột biến làm biến đổi bộ ba UAU thành bộ ba UAA gọi là đột biến:** - ~~A. nhầm nghĩa~~ - ~~B. dịch khung~~ - ~~C. đồng nghĩa~~ - **D. vô nghĩa** ### 💡 Giải thích chi tiết * Bộ ba $5'\text{UAU}3'$ mã hóa cho amino acid Tyrosine ($\text{Tyr}$), trong khi bộ ba $5'\text{UAA}3'$ là **bộ ba kết thúc** (không mã hóa amino acid). * Đột biến làm biến đổi một bộ ba mã hóa amino acid thành bộ ba kết thúc được gọi là **đột biến vô nghĩa**. * Chọn đáp án chính xác là D. ::: Thu gọn 6. **B** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 6). Một quần thể sinh vật có allele $A$ đột biến thành allele $a$, allele $b$ bị đột biến thành allele $B$ và allele $C$ bị đột biến thành allele $c$. Biết các cặp gene tác động riêng rẽ và allele trội là trội hoàn toàn. Các kiểu gene nào sau đây đều là của thể đột biến?** - ~~A. $aaBbCc, AabbCC, AaBBcc$.~~ - **B. $AaBbCc, aabbcc, aaBbCc$.** - ~~C. $AabbCc, aaBbCC, AaBbcc$.~~ - ~~D. $aaBbCC, AabbCc, AaBbCc$.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * **Bước 1: Xác định các allele đột biến** * $A \to a \implies$ allele đột biến là **$a$** (lặn), biểu hiện khi có kiểu gene **$aa$**. * $b \to B \implies$ allele đột biến là **$B$** (trội), biểu hiện khi có kiểu gene **$B-$** ($BB$ hoặc $Bb$). * $C \to c \implies$ allele đột biến là **$c$** (lặn), biểu hiện khi có kiểu gene **$cc$**. * **Bước 2: Xác định điều kiện của thể đột biến** * Một cơ thể là **thể đột biến** khi biểu hiện ít nhất 1 tính trạng đột biến ra kiểu hình, tức có chứa ít nhất một trong các tổ hợp: **$aa$**, hoặc **$B-$**, hoặc **$cc$**. * Kiểu gene quy định kiểu hình bình thường (không phải thể đột biến) có dạng **$A-bbC-$**. * **Bước 3: Kiểm tra các phương án** * Loại A vì có $AabbCC$ (kiểu hình bình thường $A-bbC-$). * Loại C và D vì đều có $AabbCc$ (kiểu hình bình thường $A-bbC-$). * Chọn **B** vì cả 3 kiểu gene đều biểu hiện đột biến: $AaBbCc$ (biểu hiện đột biến $B-$), $aabbcc$ (biểu hiện đột biến $aa, cc$), $aaBbCc$ (biểu hiện đột biến $aa, B-$). * Chọn đáp án chính xác là B. ::: Thu gọn 7. **C** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 7). Đột biến thay thế cặp nu này bằng cặp nu khác nhưng trình tự amino acid không thay đổi, nguyên nhân là do:** - ~~A. Mã di truyền là mã bộ 3.~~ - ~~B. Mã di truyền có tính phổ biến.~~ - **C. Mã di truyền có tính thoái hóa.** - ~~D. Mã di truyền có tính đặc hiệu.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * **Tính thoái hóa của mã di truyền** là hiện tượng nhiều bộ ba khác nhau cùng xác định một loại amino acid (trừ $\text{AUG}$ và $\text{UGG}$). Nhờ đặc điểm này, khi đột biến thay thế cặp nucleotide tạo ra bộ ba mới cùng mã hóa amino acid cũ thì trình tự amino acid không bị thay đổi. * Chọn đáp án chính xác là C. ::: Thu gọn 8. **A** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 8). Khi nói về đột biến (ĐB) gene, phát biểu nào sau đây là đúng?** - **A. Khi ở dạng dị hợp, đột biến gene trội cũng được gọi là thể đột biến.** - ~~B. Đột biến gene có thể được phát sinh khi DNA nhân đôi hoặc khi gene phiên mã.~~ - ~~C. Đột biến gene được gọi là biến dị di truyền vì tất cả các ĐB gene đều được di truyền cho đời sau.~~ - ~~D. Trong cùng một tế bào, tất cả các gene đều bị đột biến với tần số như nhau.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * **A đúng:** Đột biến gene trội biểu hiện ngay ra kiểu hình cả ở trạng thái đồng hợp lẫn dị hợp, nên cơ thể dị hợp mang gene đột biến trội đã biểu hiện kiểu hình đột biến và được gọi là **thể đột biến**. * **B sai:** Sai sót trong quá trình phiên mã chỉ làm thay đổi phân tử RNA chứ không làm biến đổi cấu trúc của gene (DNA). * **C sai:** Đột biến gene ở tế bào sinh dưỡng (soma) không di truyền qua sinh sản hữu tính, hoặc đột biến gây chết cũng không truyền lại cho đời sau. * **D sai:** Trong cùng một tế bào, tần số đột biến ở các gene khác nhau là khác nhau tùy thuộc vào cấu trúc, kích thước của từng gene. * Chọn đáp án chính xác là A. ::: Thu gọn 9. **C** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 9). Hiện tượng nào dưới đây là đột biến gene?** - ~~A. Số lượng và trình tự gene trên NST bị thay đổi.~~ - ~~B. DNA được gắn thêm gene mới.~~ - **C. DNA bị mất 1 cặp nucleotide.** - ~~D. DNA bị mất 1 đoạn gồm 1 số gene.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * **Đột biến gene** là những biến đổi trong cấu trúc của gene liên quan đến một cặp nucleotide (đột biến điểm) hoặc một số cặp nucleotide. Do đó, **DNA bị mất 1 cặp nucleotide** là đột biến gene. * Các hiện tượng A, D là đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể; B là công nghệ DNA tái tổ hợp hoặc đột biến cấu trúc NST. * Chọn đáp án chính xác là C. ::: Thu gọn 10. **A** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 10). Một loài thực vật giao phấn ngẫu nhiên, allele $A$ bị đột biến thành allele $a$, allele $B$ bị đột biến thành allele $b$. Cho biết mỗi gene quy định một tính trạng, các allele trội là trội hoàn toàn. Cơ thể có kiểu gene nào sau đây là thể đột biến?** - **A. $aaBB$.** - ~~B. $AaBB$.~~ - ~~C. $AABb$.~~ - ~~D. $AaBb$.~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Các allele đột biến đều là allele lặn ($a$ và $b$). * Để biểu hiện thành **thể đột biến**, cơ thể phải có kiểu gene đồng hợp lặn ở ít nhất một cặp gene (**$aa--$** hoặc **$--bb$**). * Trong 4 phương án, chỉ có **$aaBB$** biểu hiện kiểu hình đột biến lặn $aa$. Các kiểu gene $AaBB, AABb, AaBb$ đều biểu hiện kiểu hình trội bình thường $A-B-$. * Chọn đáp án chính xác là A. ::: Thu gọn --- ## III. Phần II: Câu Trắc Nghiệm Đúng Sai 1. **a) Đúng | b) Sai | c) Sai | d) Đúng** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1.** Dạng đột biến thay thế một cặp nucleotide này bằng một cặp nucleotide khác loại có thể dẫn đến các kết quả khác nhau. Hãy cho biết các nhận định sau của đột biến thay thế một cặp Nucleotide là đúng hoặc sai? - **a)** chỉ bộ ba có nucleotide thay thế mới thay đổi còn các bộ ba khác không thay đổi. - **b)** toàn bộ các bộ ba nucleotide trong gene bị thay đổi. - **c)** nhiều bộ ba nucleotide trong gene bị thay đổi. - **d)** có thể không làm thay đổi amino acid nào trong chuỗi polypeptide do gene tổng hợp. ### 💡 Giải thích chi tiết * **a) Đúng:** Đột biến thay thế một cặp nucleotide không làm thay đổi tổng số nucleotide và không gây dịch khung đọc nên **chỉ làm thay đổi duy nhất bộ ba có cặp nucleotide bị thay thế**. * **b) Sai & c) Sai:** Các bộ ba còn lại trên gene hoàn toàn không bị thay đổi. * **d) Đúng:** Nhờ tính thoái hóa của mã di truyền, nếu bộ ba sau đột biến cùng quy định một amino acid với bộ ba ban đầu (hoặc đột biến rơi vào vùng intron, hoặc bộ ba kết thúc đổi thành bộ ba kết thúc khác) thì sẽ không làm thay đổi amino acid nào trong chuỗi polypeptide. * Kết luận: **a) Đúng; b) Sai; c) Sai; d) Đúng**. ::: Thu gọn 2. **a) Đúng | b) Đúng | c) Sai | d) Đúng** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2.** Khi nói về đột biến gene, phát biểu nào sau đây là đúng hoặc sai? - **a)** Không phải tất cả các dạng đột biến gene đều có hại cho thể đột biến. - **b)** Trong các dạng đột biến điểm, dạng đột biến thay thế cặp nucleotide thường làm thay đổi ít nhất thành phần amino acid của chuỗi polypeptide do gene đó tổng hợp. - **c)** Khi các bazơ nitơ dạng hiếm xuất hiện trong quá trình nhân đôi DNA thì thường làm phát sinh đột biến gene dạng mất hoặc thêm một cặp nucleotide. - **d)** Dưới tác động của cùng một tác nhân gây đột biến, với cường độ và liều lượng như nhau thì tần số đột biến có thể khác nhau ở các gene khác nhau. ### 💡 Giải thích chi tiết * **a) Đúng:** Đột biến gene có thể có hại, trung tính hoặc có lợi tùy thuộc vào môi trường sống và tổ hợp gene. * **b) Đúng:** Đột biến thay thế 1 cặp nucleotide chỉ ảnh hưởng đến 1 bộ ba duy nhất, trong khi đột biến mất hoặc thêm 1 cặp nucleotide gây dịch khung đọc làm thay đổi toàn bộ các bộ ba từ vị trí đột biến đến cuối gene. * **c) Sai:** Sự kết cặp không đúng của các nitrogenous base dạng hiếm (ví dụ $G^*$ hoặc $T^*$) trong quá trình tái bản DNA làm phát sinh đột biến **thay thế cặp nucleotide**, không phải mất hoặc thêm cặp nucleotide. * **d) Đúng:** Tần số đột biến không chỉ phụ thuộc vào tác nhân đột biến mà còn phụ thuộc vào đặc điểm cấu trúc, kích thước và độ bền vững của từng gene. * Kết luận: **a) Đúng; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng**. ::: Thu gọn --- ## IV. Phần III: Câu Trắc Nghiệm Trả Lời Ngắn 1. **5** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1.** Cho biết gene $a$ đột biến thành gene $A$, gene $B$ đột biến thành gene $b$. Hai cặp gene này quy định hai cặp tính trạng, trội lặn hoàn toàn. Có bao nhiêu kiểu gene sau đây là của thể đột biến? `(1) AABB` | `(2) AaBB` | `(3) Aabb` | `(4) aabb` | `(5) AaBb` ### 💡 Giải thích chi tiết * **Bước 1: Xác định các allele đột biến** * $a \to A \implies$ allele đột biến là **$A$** (trội), biểu hiện thành kiểu hình đột biến khi có tổ hợp **$A-$** ($AA$ hoặc $Aa$). * $B \to b \implies$ allele đột biến là **$b$** (lặn), biểu hiện thành kiểu hình đột biến khi có tổ hợp **$bb$**. * **Bước 2: Kiểm tra 5 kiểu gene đã cho** * `(1) AABB`: Có $AA$ $\to$ Biểu hiện đột biến $A-$ $\to$ **Thể đột biến**. * `(2) AaBB`: Có $Aa$ $\to$ Biểu hiện đột biến $A-$ $\to$ **Thể đột biến**. * `(3) Aabb`: Có cả $Aa$ và $bb$ $\to$ Biểu hiện cả hai đột biến $\to$ **Thể đột biến**. * `(4) aabb`: Có $bb$ $\to$ Biểu hiện đột biến $bb$ $\to$ **Thể đột biến**. * `(5) AaBb`: Có $Aa$ $\to$ Biểu hiện đột biến $A-$ $\to$ **Thể đột biến**. * Như vậy cả **5** kiểu gene trên đều là của thể đột biến. * Đáp án điền: **5**. ::: Thu gọn 2. **4 (hoặc 5 nếu tính cả amino acid mở đầu)** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2.** Ở 1 sinh vật nhân sơ, đoạn đầu gene cấu trúc có trình tự các nucleotide trên mạch bổ sung là: `5' ...ATG TCC TAC TCT ATT CTA GCG GTC AAT..3'` Tác nhân đột biến làm mất cặp nu thứ 16 $G - C$ thì phân tử protein tương ứng được tổng hợp từ gene đột biến có số amino acid là bao nhiêu? ### 💡 Giải thích chi tiết 1. **Bước 1: Xác định vị trí cặp nucleotide thứ 16 trên mạch bổ sung** Ta chia mạch bổ sung ($5' \to 3'$) thành các bộ ba kế tiếp nhau (mỗi bộ ba gồm 3 nucleotide): $$\underbrace{\text{ATG}}_{1-3} \quad \underbrace{\text{TCC}}_{4-6} \quad \underbrace{\text{TAC}}_{7-9} \quad \underbrace{\text{TCT}}_{10-12} \quad \underbrace{\text{ATT}}_{13-15} \quad \underbrace{\mathbf{C}\text{TA}}_{16-18} \quad \underbrace{\text{GCG}}_{19-21} \quad \underbrace{\text{GTC}}_{22-24} \quad \underbrace{\text{AAT}}_{25-27}$$ $\implies$ Nucleotide thứ 16 trên mạch bổ sung chính là nucleotide **`C`** đầu tiên của bộ ba thứ 6 (`CTA`). 2. **Bước 2: Xác định trình tự mạch bổ sung và mRNA sau khi mất cặp nu thứ 16** * Trình tự mạch bổ sung sau đột biến mất nu `C` thứ 16: `5' ... ATG - TCC - TAC - TCT - ATT - TAG - CGG - TCA - AT... 3'` * Vì mạch bổ sung có chiều $5' \to 3'$ nên trình tự mRNA tương ứng giống mạch bổ sung (chỉ thay $T$ bằng $U$): $$5' \dots \underbrace{\text{AUG}}_{\text{Mở đầu}} - \underbrace{\text{UCC}}_{1} - \underbrace{\text{UAC}}_{2} - \underbrace{\text{UCU}}_{3} - \underbrace{\text{AUU}}_{4} - \underbrace{\mathbf{\text{UAG}}}_{\text{Kết thúc}} - \text{CGG} - \text{UCA} \dots 3'$$ 3. **Bước 3: Tính số amino acid** * Bộ ba thứ 6 trở thành **$5'\text{UAG}3'$** là **bộ ba kết thúc** làm dừng quá trình dịch mã. * **Chuỗi polypeptide sơ khai** (tính cả amino acid mở đầu $\text{fMet}$ do $\text{AUG}$ mã hóa) có: **$5\text{ amino acid}$**. * **Phân tử protein hoàn chỉnh** (sau khi cắt bỏ amino acid mở đầu) có: $5 - 1 =$ **$4\text{ amino acid}$**. * Đáp án điền: **4** *(hoặc **5** nếu đề tính cả amino acid mở đầu)*. ::: Thu gọn --- ## V. Phần IV: Tự Luận 1. **1463** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1.** Gene $B$ có phân tử lượng bằng $7,2 \cdot 10^5\text{ đvC}$ và có $2868$ liên kết hiđrô. Một đột biến điểm làm gene $B$ biến đổi thành gene $b$, số liên kết hiđrô của gene đột biến bằng $2866$. Khi cặp gene $Bb$ đồng thời nhân đôi thì số nu loại $A$ môi trường nội bào cần cung cấp là bao nhiêu? ### 💡 Các bước giải chi tiết 1. **Bước 1: Tính tổng số nucleotide và số nucleotide từng loại của gene $B$** * Tổng số nucleotide của gene $B$ là: $$N_B = \dfrac{M}{300} = \dfrac{7,2 \cdot 10^5}{300} = 2400\text{ (nucleotide)}$$ * Ta có hệ phương trình đối với gene $B$: $$\begin{cases} 2A_B + 2G_B = 2400 \\ 2A_B + 3G_B = 2868 \end{cases} \implies \begin{cases} G_B = C_B = 2868 - 2400 = 468\text{ (nucleotide)} \\ A_B = T_B = \dfrac{2400 - 2 \times 468}{2} = 732\text{ (nucleotide)} \end{cases}$$ 2. **Bước 2: Xác định dạng đột biến điểm và số nucleotide loại $A$ của gene đột biến $b$** * Số liên kết hydrogen của gene $b$ ($H_b = 2866$) giảm đi $2$ liên kết so với gene $B$ ($H_B = 2868$). * Vì đây là **đột biến điểm** (chỉ liên quan đến 1 cặp nucleotide) và làm giảm $2$ liên kết hydrogen, nên đột biến xảy ra là **mất 1 cặp $A - T$**. * Suy ra số nucleotide loại $A$ của gene đột biến $b$ là: $$A_b = T_b = A_B - 1 = 732 - 1 = 731\text{ (nucleotide)}$$ 3. **Bước 3: Tính số nucleotide loại $A$ môi trường cung cấp khi cặp gene $Bb$ nhân đôi 1 lần** $$A_{\text{mt}} = (A_B + A_b) \times (2^1 - 1) = 732 + 731 = 1463\text{ (nucleotide)}$$ * Trả lời: **1463 nucleotide**. ::: Thu gọn 2. **1673** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2.** Gene $D$ có $1560$ liên kết hydrogene trong đó số các nucleotide loại $G = 1,5A$. Gene $D$ bị đột biến điểm thành gene $d$ làm cho gene $d$ hơn gene $D$ một liên kết hydrogene. Gene $d$ nhân đôi 3 lần liên tiếp, số nucleotide loại Adenine mà môi trường cung cấp cho quá trình trên là bao nhiêu? ### 💡 Các bước giải chi tiết 1. **Bước 1: Tính số nucleotide từng loại của gene $D$** Ta có hệ phương trình đối với gene $D$: $$\begin{cases} 2A_D + 3G_D = 1560 \\ G_D = 1,5A_D \end{cases} \implies 2A_D + 3 \times (1,5A_D) = 1560 \iff 6,5A_D = 1560$$ $$\implies \begin{cases} A_D = T_D = \dfrac{1560}{6,5} = 240\text{ (nucleotide)} \\ G_D = C_D = 1,5 \times 240 = 360\text{ (nucleotide)} \end{cases}$$ 2. **Bước 2: Xác định dạng đột biến điểm và số nucleotide loại $A$ của gene $d$** * Gene $D$ bị **đột biến điểm** thành gene $d$ làm số liên kết hydrogen tăng thêm $1$ liên kết. * Suy ra đây là đột biến **thay thế 1 cặp $A - T$ bằng 1 cặp $G - C$**. * Số nucleotide loại Adenine ($A$) của gene đột biến $d$ là: $$A_d = T_d = A_D - 1 = 240 - 1 = 239\text{ (nucleotide)}$$ 3. **Bước 3: Tính số nucleotide loại $A$ môi trường cung cấp khi gene $d$ nhân đôi 3 lần liên tiếp** $$A_{\text{mt}} = A_d \times (2^3 - 1) = 239 \times 7 = 1673\text{ (nucleotide)}$$ * Trả lời: **1673 nucleotide**. ::: Thu gọn --- # CHỦ ĐỀ 3: BÀI 7. CẤU TRÚC VÀ CHỨC NĂNG CỦA NHIỄM SẮC THỂ (TRANG 23 - 25) ## II. Phần I: Câu Trắc Nghiệm Nhiều Phương Án Lựa Chọn 1. **C** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1). Thành phần hóa học của NST bao gồm:** - ~~A. Phân tử Protein~~ - ~~B. Phân tử DNA~~ - **C. Protein và phân tử DNA** - ~~D. Acid và base~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Ở sinh vật nhân thực, mỗi nhiễm sắc thể được cấu tạo từ chất nhiễm sắc, thành phần hóa học chủ yếu gồm **phân tử DNA mạch kép** và **protein (chủ yếu là protein loại histone)**. * Chọn đáp án chính xác là C. ::: Thu gọn 2. **A** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2). Trên NST mỗi gene định vị tại một vị trí xác định được gọi là:** - **A. Locus** - ~~B. taxon~~ - ~~C. allele~~ - ~~D. Chromatid~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Trên nhiễm sắc thể, mỗi gene định vị tại một vị trí xác định được gọi là **locus** (các trạng thái khác nhau của cùng một gene tại locus đó mới gọi là các *allele*). * Chọn đáp án chính xác là A. ::: Thu gọn 3. **D** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 3). Ở loài sinh sản vô tính, bộ NST của loài được ổn định qua các thế hệ nhờ quá trình nào sau đây?** - ~~A. Nguyên phân, giảm phân, thụ tinh~~ - ~~B. Nguyên phân và giảm phân~~ - ~~C. Giảm phân~~ - **D. Nguyên phân** ### 💡 Giải thích chi tiết * Sinh sản vô tính dựa trên cơ sở phân bào **nguyên phân**. Nhờ sự nhân đôi và phân li đồng đều của các nhiễm sắc thể trong nguyên phân, bộ nhiễm sắc thể đặc trưng của loài được duy trì ổn định qua các thế hệ tế bào và cơ thể. * Chọn đáp án chính xác là D. ::: Thu gọn 4. **D** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 4). Nhờ đặc điểm nào sau đây mà NST có khả năng bảo vệ thông tin di truyền?** - ~~A. NST nằm trong nhân tế bào~~ - ~~B. NST có khả năng tự nhân đôi, có khả năng giãn xoắn, đóng xoắn~~ - ~~C. NST mang vật chất di truyền~~ - **D. Các gene trên NST liên kết với protein histon và có các mức xoắn khác nhau** ### 💡 Giải thích chi tiết * Phân tử DNA (mang các gene) liên kết chặt chẽ với **protein histone** và cuộn xoắn theo nhiều cấp bậc khác nhau (cùng với vùng đầu mút telomere) giúp bảo vệ cấu trúc DNA khỏi sự phân giải của các enzyme nội bào cũng như các tác nhân gây đột biến. * Chọn đáp án chính xác là D. ::: Thu gọn 5. **A** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 5). Hai gene cùng vị trí trên cặp NST tương đồng được gọi là:** - **A. Cặp allele** - ~~B. Cặp chromatid~~ - ~~C. Cặp locus~~ - ~~D. Cặp gene tương đồng~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Hai gene nằm ở cùng một vị trí (cùng một locus) trên cặp nhiễm sắc thể tương đồng là hai trạng thái của cùng một gene, được gọi là **cặp allele**. * Chọn đáp án chính xác là A. ::: Thu gọn 6. **D** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 6). Điều nào sau đây là đúng khi nói về sự cuộn xoắn của nhiễm sắc thể?** - ~~A. Giúp cho các NST tồn tại thành từng cặp tương đồng~~ - ~~B. Giúp cho sự vận động của NST và sự vận động của các gene trong quá trình sinh sản ở sinh vật diễn ra một cách ổn định~~ - ~~C. Giúp giải thích được cơ sở tế bào học cho sự di truyền của các gene quy định tính trạng từ bố mẹ sang các cá thể con~~ - **D. Giúp cho NST được xếp gọn trong nhân tế bào và đảm bảo cho sự phân li, tổ hợp các NST trong quá trình phân bào** ### 💡 Giải thích chi tiết * Sự cuộn xoắn nhiều bậc giúp thu gọn chiều dài phân tử DNA (vốn dài hàng chục milimét đến hàng mét) để **xếp gọn trong nhân tế bào** có kích thước hiển vi, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho **sự phân li và tổ hợp của các NST trong quá trình phân bào** mà không bị rối hay đứt gãy. * Chọn đáp án chính xác là D. ::: Thu gọn 7. **B** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 7). Câu nào nói về cấu trúc của một Nucleosome là đúng nhất?** - ~~A. 8 phân tử protein histon liên kết với protein~~ - **B. Lõi là 8 phân tử protein histon, phía ngoài được một đoạn DNA gồm 146 cặp nucleotide** - ~~C. Một phân tử DNA quấn quanh khối cầu protein gồm 8 phân tử protein histon~~ - ~~D. Một phân tử DNA quấn $7/4$ vòng quanh khối cầu gồm 8 phân tử protein histon~~ ### 💡 Giải thích chi tiết * Mỗi **nucleosome** gồm phần lõi là một khối cầu gồm **8 phân tử protein histone**, được quấn quanh ở phía ngoài bởi **một đoạn phân tử DNA gồm $146$ cặp nucleotide** (quấn $1\dfrac{3}{4} = \dfrac{7}{4}$ vòng). * Lưu ý: Phương án C và D dùng cụm từ *"Một phân tử DNA"* là không chính xác, vì một phân tử DNA có kích thước rất lớn quấn quanh hàng nghìn nucleosome chứ không phải chỉ quấn quanh 1 nucleosome. * Chọn đáp án chính xác là B. ::: Thu gọn --- ## III. Phần II: Câu Trắc Nghiệm Đúng Sai 1. **a) Sai | b) Đúng | c) Sai | d) Đúng** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1.** Khi nói về nhiễm sắc thể, mỗi phát biểu sau đây là đúng hay sai? - **a)** Nhiễm sắc thể là vật chất di truyền ở cấp độ phân tử. - **b)** Nhiễm sắc thể gồm hai loại: nhiễm sắc thể giới tính và nhiễm sắc thể thường. - **c)** Nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể giới tính trong tế bào soma ở trạng thái lưỡng bội ($2n$) luôn tồn tại thành từng cặp tương đồng. - **d)** Ở các giao tử, số lượng nhiễm sắc thể giảm đi một nửa. ### 💡 Giải thích chi tiết * **a) Sai:** Nhiễm sắc thể là vật chất di truyền ở **cấp độ tế bào** (vật chất di truyền ở cấp độ phân tử là axit nucleic: DNA/RNA). * **b) Đúng:** Trong tế bào sinh vật nhân thực, bộ nhiễm sắc thể được chia thành hai loại là nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể giới tính. * **c) Sai:** Nhiễm sắc thể giới tính không phải lúc nào cũng tồn tại thành cặp tương đồng hoàn toàn (ví dụ cặp$XY$ có vùng không tương đồng, hoặc ở châu chấu đực $XO$ chỉ có 1 chiếc NST giới tính). * **d) Đúng:** Qua quá trình giảm phân hình thành giao tử, số lượng nhiễm sắc thể trong giao tử ($n$) giảm đi một nửa so với tế bào soma lưỡng bội ($2n$). * Kết luận: **a) Sai; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng**. ::: Thu gọn 2. **a) Đúng | b) Sai | c) Đúng | d) Sai** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2.** Khi nói về NST các nhận định dưới đây là đúng hay sai? - **a)** NST là cấu trúc di truyền ở cấp độ tế bào, quan sát NST dưới kính hiển vi rõ nhất ở kì giữa của nguyên phân. - **b)** Một NST điển hình bao gồm tâm động, telomere và vùng khởi đầu phiên mã. - **c)** Nhiều loài động vật trong bộ NST không có NST giới tính. - **d)** Ở sinh vật nhân sơ, NST chỉ chứa DNA mạch đơn, vòng và chưa có cấu trúc như tế bào nhân thực. ### 💡 Giải thích chi tiết * **a) Đúng:** NST là cấu trúc mang thông tin di truyền ở cấp độ tế bào và đóng xoắn cực đại ở kì giữa của nguyên phân nên lúc này có hình thái đặc trưng, dễ quan sát nhất dưới kính hiển vi. * **b) Sai:** Một NST điển hình gồm tâm động, vùng đầu mút (telomere) và các trình tự **khởi đầu nhân đôi DNA** (không phải vùng khởi đầu phiên mã; vùng khởi đầu phiên mã là Promoter thuộc từng gene). * **c) Đúng:** Ở nhiều loài động vật như ong, kiến (xác định giới tính theo độ bội $2n$/$n$) hoặc nhiều loài bò sát như rùa, cá sấu (xác định giới tính theo nhiệt độ ấp trứng), trong bộ NST không có NST giới tính riêng biệt. * **d) Sai:** Vật chất di truyền ở vùng nhân của sinh vật nhân sơ là một phân tử DNA **mạch kép**, dạng vòng (không phải mạch đơn). * Kết luận: **a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai**. ::: Thu gọn --- ## IV. Phần III: Câu Trắc Nghiệm Trả Lời Ngắn 1. **700** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1.** Trong cấu trúc siêu hiển vi của NST ở sinh vật nhân thực, sợi chromatid có đường kính bao nhiêu nanomet? ### 💡 Giải thích chi tiết * Các bậc cấu trúc siêu hiển vi của NST ở sinh vật nhân thực có đường kính lần lượt là: * Phân tử DNA mạch kép: $2\text{ nm}$. * Sợi cơ bản (chuỗi nucleosome): $10\text{ nm}$. * Sợi nhiễm sắc: $30\text{ nm}$. * Sợi siêu xoắn (vùng xếp cuộn): $300\text{ nm}$. * **Chromatid:** **$700\text{ nm}$** (NST kép ở kì giữa gồm 2 chromatid có đường kính $1400\text{ nm}$). * Đáp án điền: **700**. ::: Thu gọn 2. **146** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2.** Mỗi nucleosome gồm 8 phân tử protein histone được quấn quanh bởi một đoạn DNA có chiều dài tương đương bao nhiêu cặp nucleotide? ### 💡 Giải thích chi tiết * Mỗi đơn vị cấu trúc cơ bản của nhiễm sắc thể (**nucleosome**) gồm lõi 8 phân tử protein histone được quấn quanh bởi $1\dfrac{3}{4}$ vòng DNA chứa chính xác **$146$ cặp nucleotide**. * Đáp án điền: **146**. ::: Thu gọn --- ## V. Phần IV: Tự Luận 1. **1600** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 1:** Một nhiễm sắc thể có $200$ nucleosome. Nếu mỗi nucleosome gồm $8$ phân tử histone, số phân tử histone trên nhiễm sắc thể này là bao nhiêu? ### 💡 Các bước giải chi tiết * Số phân tử protein histone cấu tạo nên $200$ nucleosome trên nhiễm sắc thể này là: $$\text{Số phân tử histone} = 200 \times 8 = 1600\text{ (phân tử)}$$ * Trả lời: **1600 phân tử histone**. ::: Thu gọn 2. **30** ::: Xem giải thích ### 📋 Đề bài trích xuất **Câu 2:** Một đoạn DNA gồm $4380$ cặp nucleotide. Sau khi đóng gói thành nhiễm sắc thể, đoạn này co xoắn gọn lại $50$ lần. Hỏi chiều dài đoạn nhiễm sắc thể sau khi đóng gói là bao nhiêu nanomet? (làm tròn đến hàng đơn vị) ### 💡 Các bước giải chi tiết 1. **Bước 1: Tính chiều dài của đoạn phân tử DNA khi chưa đóng gói** Biết khoảng cách giữa 2 cặp nucleotide kế tiếp nhau dọc theo trục DNA là $0,34\text{ nm}$ ($3,4\text{ \AA}$): $$L_{\text{DNA}} = 4380 \times 0,34 = 1489,2\text{ (nm)}$$ 2. **Bước 2: Tính chiều dài đoạn nhiễm sắc thể sau khi đóng gói co xoắn $50$ lần** $$L_{\text{NST}} = \dfrac{L_{\text{DNA}}}{50} = \dfrac{1489,2}{50} = 29,784\text{ (nm)}$$ 3. **Bước 3: Làm tròn kết quả đến hàng đơn vị** $$29,784\text{ nm} \approx 30\text{ nm}$$ * Trả lời: **30 nm**. ::: Thu gọn

Đáp Án Tham Khảo Bài 3, 4, 7 - Sinh học 12

Đáp Án Tham Khảo Bài 3, 4, 7 - Sinh học 12